شهرستان میبد  

میبد:

میبد شهری است در مرکز ایران با پیشینه ای چندین هزار ساله. این شهر دومین مرکز شهری و تجاری استان یزد محسوب میشود و به واسطه بافت تاریخی ارزشمند خود تمام شهر در فهرست آثار تاریخی ایران به ثبت رسیده است. این شهر مرکز زیلوبافی و سفال دست‌ساز ایرانی و پایگاه عمده تولید کاشی میباشد. شهرستان میبد شامل یک بخش مرکزی و دو دهستان بفروئیه و شهیدیه است.

درباره میبد:

جغرافیا و اقلیم:

مخوف‌ترین کویرهای جهان در داخل لگن بزرگ و بسته فلات ایران واقع شده‌اند، که دشت رسوبی و پر دامنه یزد، یکی از حوضه‌های شاخص جغرافیایی آن است. گستره این دشت از دامنه‌های شیرکوه در جنوب آغاز می‌شود و با شیب ملایمی تا کویر سیاه‌کوه در شمال، در مسافتی بیش از یکصد کیلومتر ادامه می‌یابد. شهر میبد در بخش میانی این دشت واقع است. به طور کلی رشته کوههایی که دور تا دور فلات مرکزی را در برگرفته است سبب شده که دامنه‌های خارجی فلات، از رطوبت بیشتری برخوردار بوده و دامنه‌های داخلی آن خشک باشد. بنابراین کمبود نزولات جوی و آفتاب داغ آسمان صاف ایران، زندگی تب‌آلودی را در حاشیه کویر به وجود آورده است.

میبد در ۱۰ درجه و ۲ دقیقه و ۵۴ ثانیه طول جغرافیایی و ۴ درجه و ۱۴ دقیقه و ۳۲ ثانیه عرض جغرافیایی واقع بوده و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا ۱۲۳۴ متر می‌باشد. شهر میبد در شمال غرب شهر یزد، کنار جاده تهران – بندرعباس و راه‌‌آهن تهران – کرمان و در حاشیه کویر مرکزی ایران قرار دارد. اراضی خاوری آن دشت و هموار است و از سوی غرب به کوهپایه و ارتفاعات جنوبی عقدا منتهی می‌گردد. شهرهای یزد، صدوق و اردکان به ترتیب همسایگان جنوب شرق، جنوب و شمال این شهرستان هستند.

مساحت کل شهر میبد بر اساس طرح هادی، ۵/۱۹ کیلومتر مربع (۱۹۵۲هکتار) می‌باشد که از این اراضی بخش‌های کشاورزی و باغات ۲۸۲ هکتار، اراضی مسکونی ۲۶۲ هکتار، موات و بایر ۴۵۲ هکتار است.

بررسی میبد و نحوه استقرار آن نشان می‌دهد که توپوگرافی، آبهای تحت‌الارضی و استخراج آب (قنات) در شکل‌گیری شهر نقش مهمی داشته است. میبد در کنار مسیل رودخانه‌های قدیمی و در جوار راه قدیمی ری – کرمان به صورت مجتمع‌های زیستی اولیه شکل گرفته است. این شهر بر روی شیب طبیعی که از جنوب به شمال بوده قرار دارد. این شیب به صورتی است که روستای رکن‌آباد در جنوب شهر حدود ۲۰ متر بلندتر از روستای عشرت‌آباد در شمال شهر است.

وضعیت اجتماعی:

این شهرستان به لحاظ تراکم نسبی جمعیت، بعد از یزد قرار دارد. در حال حاضر جمعیت این شهرستان بالغ بر ۷۳۸۶۸ هزار نفر است. شهرستان میبد بر پایه تقسیمات کشوری  که توسط دفتر تقسیمات کشوری وزارت کشور انجام گرفته شامل یک بخش مرکزی شهر میبد و دو دهستان: بفروئیه و شهیدیه و ۹۷ آبادی است.

کشاورزی میبد رونق دارد و از دیرباز کشاورزی از کارهای مهم آن بوده است و هنوز بخش بزرگی از زمین‌های پیرامون شهر در محله‌ها به کشت یا به باغ انار اختصاص دارند. در زمین‌های خارج از محدوده‌ی شهری نیز کشت گندم، صیفی، یونجه، پسته، پنبه و دیگر فرآورده‌های کشاورزی رواج دارد. در گذشته کشت‌زارهای پنبه در این ناحیه زیاد بوده است، ولی امروزه به دلیل کمی درآمد اقتصادی آن و کم شدن آب میبد جای خود را به باغ‌های انار و… داده است. مهمترین نقاط دامپروری میبد، آبادی‌های کوهپایه‌ای باختر و روستای حسن آباد است. همچنین شماری مرغداری نیز در میبد وجو دارد که علاوه بر تأمین نیاز ناحیه به دیگر نقاط نیز مرغ صادر می‌شود.

صنایع دستی مردم این دیار زیلوبافی، سرامیک‌سازی، سفال‌سازی، کرباس‌بافی، فرش‌بافی و موتابی است که از گذشته دور در این ناحیه رواج داشته است. همه ساله زیلوهای بافت میبد و فرآورده‌های سرامیک‌سازی آن به دیگر شهرهای استان یزد و سایر نقاط ایران صادر می‌شود.

دانشگاه آزاد میبد با بیش از ۴۰۰۰ دانشجو در رشته های کارشناسی سرامیک، عمران، حقوق، مترجمی زبان انگلیسی، زراعت، مرتع و آبخیز داری، کامپیوتر و… فعالیت دارد.

سوابق و پیشینه تاریخی:

بر اساس شواهد موجود و یافته‌های بررسی‌ها، بنیاد اولیه شهر میبد متعلق به ادوار کهن تاریخ ایران است. بر اساس یک افسانه، میبد در روزگار «کیومرث» بنیانگذارى شد و نخستین ساکنان این سرزمین یعنى اهالى فیروزآباد، مهرجرد، بیده، میبد و بارجین در دهانه رودخانه‌هاى قدیمى میبد یا به فاصله‌اى نزدیک از مصب آن‌ها استقرار یافته و از راه آب و دریا به این سرزمین پا گذاشتند. به دلیل آنکه‌ امکان تأمین نیازهاى اولیه از جویبارهاى دائمى یا فصلى بستر این رودخانه میسر بود. ولى پس از تغییرات اقلیمى و کاهش آب‌هاى سطحى منطقه، اهالى آن به فنون‌ آب‌یابى و کاریزکنى دست یافتند. «میبد» یکى از نمونه‌هاى نادر شهرهاى باستانى ایران به شمار مى‌رود، هرچند که بافت سنتى آن گزندهاى فراوان دیده است، امّا هنوز بسیارى از پدیده‌ها و عناصر شهرى قدیم، مانند راه‌هاى باستانى، بناها و تشکیلات وابسته به آن، کهن‌‌دژ، شارستان، بیرونه‌ها و آثار گسترش شهرى و بازمانده بناهاى کهن را مى‌توان در آن تشخیص داد. کهن‌ترین سند هویت تاریخى و آغاز شهرسازى در سرزمین یزد، «نارین قلعه» میبد است. این کهن دژ همچون پیرى خسته و خاموش سرگذشت سالیان درازِ رنج و آسایش مردمان این دیار را به یاد دارد.

گسترش شهر بر اساس طرح و نقشه سنجیده‌ای صورت گرفت که در آن زمان برای پی‌ریزی یا توسعه شهرها به کار می‌بردند و در همه جای ایران کم و بیش همانند بود. نقشه منظم شهرهای ساسانی بیشتر بصورت شبکه مستطیل مانند با محورهای اصلی متقاطع و فرم چلیپایی بودند که خندق و حصاری محکم آن را فرا می‌گرفت. ابتدا و انتهای محورهای اصلی (شاهراه‌ها – شاهکوچه‌ها) به چهار دروازه می‌رسید.

در این دوره، بر اساس یک باور ایرانی بر آن بودند که جهان چهار بخش دارد و شهرها را باید طوری بسازند که درهای آن به چهارسوی جهان گشوده باشد. این چهار سو را “چهارکوستیک” می‌خوانند. طرح گسترش شهر میبد در زمان ساسانیان دارای همین ویژگی‌هاست، تقریباً تمامی شالوده دیوارهای گرداگرد شهر و بخش قابل توجهی از خندق‌ها و دروازه‌های چهارگانه آن هنوز باقی است و با گذشت قرن‌ها و تغییرات گوناگون که غالباً تدریجی و گهگاه سریع و توسط فرمانروایان صورت گرفته است، شبکه اساسی شهر در محدوده “شارستان” هنوز آشکارا قابل شناسایی است.

سکه‌های به جای مانده از دوران پوراندخت ساسانی که در این شهرستان ضرب می‌شد، از جمله اسناد تاریخی است که اهمیت سیاسی و مدنیت شهرستان میبد را در دوران ساسانی نشان می‌دهد.

وجه تسمیه:

در تاریخ محلی یزد شهر ساسانی میبد به عهد چند تن از شاهان این خاندان از جمله یزدگرد، قباد و انوشیروان نسبت داده اند و به نام یکی از سرداران و یا فرزندان شاه می خوانند از جمله آنکه یکی از سرهنگهای یزدگرد را بانی شهر دانسته اند اما احمد کاتب روایتی دارد که بنای مدینه میبد به عهد پادشاهی قباد نسبت داده است. بنای مدینه میبد به واسطه شاه موبد شد و چون شاه موبد مدینه میبد تمام کرد او را «موبدگرد» نام نهاد و به مرور ایام (گرد) را محذوف کردند و موبد را میبد گفتند.

به طورکلی نام میبد (میبذ) به نوبه خود مهر و نشانی از دوره ساسانی است، به روایتی دیگر به دلیل مساعد بودن آب و هوای این شهر یکی از سرهنگان یزدگرد همان مهبود از سپهبدان نامدار عهد قباد و انوشیروان در این شهر سکنی گزیده و نام این شهر در گذر زمان بعد از دگرگونی میبد تغییر یافته است. البته دیدگاه دیگری بر این باور است که این سرهنگ لقب میبدار را به واسطه فرماندهی این ناحیه بدست آورده است نه اینکه میبد بواسطه این سرهنگ.

در کتب:

احمدبن‌حسین‌بن‌علی کاتب در کتاب تاریخ جدید یزد می‌نویسد سه سرهنگ یزدگرد به نامهای بیدار و عقدار و میبدار، در سه منطقه سه دیه به نامهای بیده و عقدا و میبد ساختند.

سید عبدالعظیم پویا در کتاب سیمای باستانی شهر میبد می‌گوید نام میبد نیز خود مهر و نشان ساسانی دارد تا آنجا که می‌دانیم نام میبد (میبذ ) که از واژه‌های فارسی میانه است در دوره ساسانی به این شهر اطلاق گردیده است.

ابن اثیر مورخ قرن ۶ در گزارش جنگهای داخلی آل‌سلجوق آورده است. هنگام محاصره اصفهان توسط برکیارق، خطیر الملک میبدی وزیر سلطان محمد بن ملکشاه از دروازه‌ای که به او سپرده شده بود اصفهان را ترک و به زادگاه خود، میبد رفت.

نام مکان تاریخی مسجد جامع فیروز آباد میبد
آدرس میبد
توضیحات این مسجد در مرکز فیروز آباد با گنبد آجری خوش طرحی واقع شده است. بالای سر در بزرگ ورودی کتیبه ای چوبی به خط نسخ و در ستون سمت چپ این مدخل منظومه ای در رثای قاسم بن حسن شهید کربلا بر یک لوح کاشی ۲۵ *۲۰ سانتیمتر دیده می شود.
در بالای محراب ایوان تابستانی کتیبه ای با کاشی معرق به خط نسخ و متضمن آیه ای از قرآن وجود دارد. زیر این کتیبه یک قطعه کاشی کاری معرق با نقش گل و بوته از قرن نهم هجری و دو شمسه از کاشی معرق در دو طرف محراب قرار دارد.
نام مکان تاریخی نارین قلعه (نارنج قلعه، فارس قلعه)
آدرس میبد
توضیحات این بنا یکی از مهمترین آثار تاریخی پیش از اسلام محسوب میشود. این کهندژ بر فراز تپه گلی و مشرف بر شهر میبد احداث شده است. گفته شده که قلعه در زمان سلیمان نبی ساخته شده ولی اهمیت آن مربوط به عهد آل مظفر می باشد. تمامی بنا از خشت و گل و به شکل مطبق و تقریباً در پنج مرحله ساخته شده است. قدیمی ترین و پایین ترین بخش بنا فضاهایی هستند که در دل زمین کنده شده اند و در گویش محلی به آنها بوکن گفته میشود. به نظر می رسد طبقات فوقانی بنا بیشتر بازسازی شده دوره اسلامی می باشد.
نام مکان تاریخی برج کبوتر خانه
آدرس میبد
توضیحات این بنا از خارج به صورت برجی مدور و آراسته دارای سه طبقه و هزاران لانه جهت جلب و نگهداری پرندگان مهاجر می باشد.
نام مکان تاریخی یخچال خشتی میبد
آدرس میبد
توضیحات این محل در نزدیکی نارین قلعه میبد با گنبدی زرد رنگ و مخروطی شکل قرار گرفته است. بنای آن از خشت و گل و ستون هایی اسکلت مانند از آجر و خشت پخته ساخته شده است. مورد استفاده آن در قدیم چنین بوده که در زمستان ها قسمت مخروطی شکل و کوچک داخل آن را پر از آب می کردند، بر اثر سرما آب داخل گودی مخروطی شکل یخ می زد و جهت دوام بیشتر روی آن با مقداری از کاه پوشانده می شد. دریچه ها و در و پنجره ها در قسمت بدنه گنبد تهویه هوا داخل گنبد را انجام می داده است و از ذوب یخها در طول تابستان جهت استفاده جلوگیری می کرده است.
نام مکان تاریخی مجموعه کاروانی رباط
آدرس میبد
توضیحات این مجموعه در جنوب باختری میبد در کنار راه کاروان رو پیشین قرار گرفته و یکی از کاملترین مجموعه های باستانی راه، کاروان و حمل و نقل منطقه یزد به شمار میرود. این مجموعه درست در سر چشمه کاریز کهنسال (کشنوا) در نزدیک دروازه باختری شهر میبد شکل گرفته است. رباط هسته اصلی مجموعه به شمار میرود. در این مجموعه راهداری و اقامتی، چاپارخانه، آب انبار، یخچال، گورستان و… پدید آمده و تاکنون پا بر جا مانده است.
نام مکان تاریخی زیارتگاه خدیجه خاتون
آدرس شهرستان میبد، روستای مهرجرد
توضیحات این زیارتگاه مورد احترام اهالی می باشد. محوطه آن بسیار بزرگ است و غلام گردشی در سه طرف بقعه تعبیه شده و هر سطح درونی سقف در دوره قاجار با آبرنگ نقاشی شده است. در این محل سنگ قمری و به ابعاد ۳۲*۴۶ سانتیمتر نصب شده که به خط نسخ و به تاریخ ۸۳۱ هجری قمری نام خاتون بر آن نوشته شده است.

در حال بروزرسانی …

نام موزه آدرس شماره تماس ساعت بازدید
موزه زیلو وسفال میبد میبد.کاروانسرای شاه عباسی ۳۲۳۵۸۱۹۰ -۰۳۵ همه روزه از ساعت ۹ تا ۱۷
موزه پست و چاپار میبد میبد.کاروانسرای شاه عباسی ۰۹۱۳۱۵۳۶۷۵۸ همه روزه از ساعت ۹ تا ۱۷
نام دفتر نام مدیرعامل نام مدیرفنی آدرس تماس – تلفن
میبد سیر محمدکاظم دهستانی کمال دهقانی میبد ـ خیابان امام خمینی ـ شماره ۵۲۶ ۳۲۳۲۷۱۷۱-۳۲۳۲۲۵۵۲
سیر و نظر میبد مهدی آقانظری میبدی مهدی آقا نظری میبدی میبد ـ خیابان امام خمینی – سه راه ۷ تیر ۳۲۳۲۱۲۱۳
خورشید میبد سید محمدحسین علوی سید محمدحسین علوی خیابان آیت ا… اعرافی، جنب املاک پارسیان ۳۲۳۴۱۰۰۴
الماس سیر محمد جواد کارگر محمد جواد کارگر خ امام خمینی- سه راه سعیدی-جنب مخابرات

در حال بروزرسانی …

در حال بروزرسانی …